مزبور ( به كار بردن ) فنون ياد كرده را زشت ميشمرند چنان كه كسى اين صناعت و عناوين بديعى آن را به حدى مورد توجه سازد كه سخن را از حد بلاغت تنزل دهد . و اين سخنان استادان ادب نشان ميدهد كه سخن مصنوع فروتر از سخن مطبوع است چنان كه راز و حقيقت آن را نشان داديم و داور اين امر ذوق است و شرح آن « ذوق » گذشت . و خدا داناتر است و آنچه را نميدانستيد بشما آموخت . [ 1 ] ولى در سخنان شاعران دوران اسلام هر دو گونه وجود دارد يعنى هم بىآنكه خود توجه و قصد كنند و هم از روى اراده و قصد به آرايش سخن پرداخته و شگفتيها بيادگار گذاشته‌اند ، و نخستين كسانى كه شيوهء آنان در اين فن استوار مىباشد عبارتند از : حبيب بن اوس ، و بحترى ، و مسلم بن وليد ، كه بسيار بهنر شيفتگى داشتند و شگفتىها پديد آوردند . و برخى گويند نخستين كسانى كه در اين شيوه ممارست كرده‌اند بشار بن - برد و ابن هرمه بوده‌اند و اين دو تن آخرين كسانى هستند كه در زبان عرب بشعر آنان استدلال كرده‌اند و آنگاه كلثوم بن عمر و عتابى و منصور نميرى و مسلم بن وليد و ابو نواس به پيروى از ايشان پرداخته و سپس حبيب و بحترى از آن گروه پيروى كرده‌اند . آنگاه ابن معتز . پديد آمده و علم بديع و كليهء اين صنايع را بمرحلهء كمال رسانيده است . و اينك براى نمونه از سخن مطبوعى كه خالى از صنعت است مثالى مىآوريم ، و آن مانند گفتار قيس بن دريج است [ 2 ] : و از ميان خانه‌ها بيرون ميروم تا شايد در شب تنها با خود دربارهء تو سخن گويم [ 3 ] . و گفتار كثير كه ميگويد :

--> [ 1 - ) ] اين فصل در اينجا در نسخهء « ينى » پايان مىيابد . [ 2 - ) ] ابو زيد قيس بن دريج لينى متوفى بسال 5 6 ه ( 685 - 684 م ) . [ 3 - ) ] و اخرج من بين البيوت لعلنى * احدث عنك النفس بالليل خاليا .